Page 23 - Demo

Zeusi dhe Hera t%u00eb ulur n%u00eb fronHedh%u00ebsi i diskut.Skulptur%u00eb e Mironit(480-440 p.e.s.)21Mitologjia dhe feja te grek%u00ebt e vjet%u00ebrMitologjia ishte pjes%u00eb organike e kultur%u00ebs greke. Mitet, sado t%u00eb veshura me petkun e fantazis%u00eb e t%u00eb misterit, mbartin n%u00eb vetvete nj%u00eb t%u00eb v%u00ebrtet%u00eb historike. Ndryshe nga mitet e popujve t%u00eb tjer%u00eb, mitet greke vun%u00eb n%u00eb qend%u00ebr t%u00eb gjith%u00ebsis%u00eb njeriun. Mitologjia ishte e lidhur ngusht%u00eb me fen%u00eb. Besimi i helen%u00ebve ishte politeist. Ata i p%u00ebrfytyronin per%u00ebndit%u00eb n%u00eb trajta njer%u00ebzore, sipas sh%u00ebmb%u00eblltyr%u00ebs s%u00eb tyre. Sipas grek%u00ebve, per%u00ebndit%u00eb jetonin n%u00eb malin e Olimpit, dhe jeta e tyre ishte e ngjashme me at%u00eb t%u00eb njer%u00ebzve. Ata hanin e pinin, dashuroheshin, grindeshin e pajtoheshin nj%u00eblloj si njer%u00ebzit. Panteoni grek kishte nj%u00eb hierarki dhe zotat kishin funksione t%u00eb ndryshme. Per%u00ebndia sovrane ishte Zeusi. Per%u00ebndit%u00eb lidheshin me njer%u00ebzit p%u00ebrmes orakujve q%u00eb sh%u00ebrbenin n%u00eb tempujt e Greqis%u00eb. Tempujt m%u00eb t%u00eb r%u00ebnd%u00ebsish%u00ebm panhelenik%u00eb ishin tempulli i Zeusit, n%u00eb Dodon%u00eb, dhe tempulli i Apollonit, n%u00eb Delfi. Orakujt kishin edhe rol shoq%u00ebror e politik: k%u00ebshillat e tyre ndikonin n%u00eb vendime t%u00eb r%u00ebnd%u00ebsishme t%u00eb qytet-shteteve.Filozofia, let%u00ebrsia, shkencat dhe artiNj%u00eb nga arritjet m%u00eb t%u00eb m%u00ebdha t%u00eb grek%u00ebve %u00ebsht%u00eb, pa dyshim, mendimi filozofik. Atdheu i filozof%u00ebve t%u00eb par%u00eb kan%u00eb qen%u00eb qytetet e Jonis%u00eb n%u00eb Azin%u00eb e Vog%u00ebl. Nd%u00ebr to, Mileti qe polisi kryesor. Filozof%u00ebt, q%u00eb ishin v%u00ebzhgues t%u00eb natyr%u00ebs, p%u00ebrpiqeshin t%u00eb shpjegonin bot%u00ebn dhe dukurit%u00eb e saj. Demokriti formuloi iden%u00eb se %u00e7do gj%u00eb q%u00eb ekziston p%u00ebrb%u00ebhet nga th%u00ebrrmija shum%u00eb t%u00eb im%u00ebta, t%u00eb cilat i quajti atome. Herakliti hodhi iden%u00eb se %u00e7do gj%u00eb q%u00eb ekziston %u00ebsht%u00eb n%u00eb proces l%u00ebvizjeje e formimi t%u00eb pand%u00ebrprer%u00eb. Filozof%u00eb t%u00eb tjer%u00eb t%u00eb r%u00ebnd%u00ebsish%u00ebm qen%u00eb: Anaksimeni, Anaksagora, Pitagora, Platoni etj. Aristoteli ka qen%u00eb korifeu i mendimit filozofik antik; ai i sistemoi dijet n%u00eb shkenca t%u00eb ve%u00e7anta. Nd%u00ebrsa Sokrati u m%u00ebsonte nx%u00ebn%u00ebsve t%u00eb tij si t%u00eb zbulonin t%u00eb v%u00ebrtet%u00ebn dhe t%u00eb njihnin vetveten. Grek%u00ebt kan%u00eb qen%u00eb themeluesit e let%u00ebrsis%u00eb. Homeri, poeti i madh epik, krijoi poemat %u201cIliada%u201d dhe %u201cOdisea%u201d. N%u00eb Athin%u00eb lindi p%u00ebr her%u00eb t%u00eb par%u00eb teatri dhe Besimi dhe kultura n%u00eb Greqin%u00eb dhe Rom%u00ebn Antike1.5N%u00eb poliset greke zhvilloheshin festa e loj%u00ebra t%u00eb ndryshme, por m%u00eb t%u00eb famshmet ishin ato t%u00eb Olimpit. Loj%u00ebrat e para olimpike jan%u00eb zhvilluar n%u00eb vitin 776 p.e.s., pran%u00eb tempullit t%u00eb Zeusit. %u00c7do qytet-shtet d%u00ebrgonte p%u00ebrfaq%u00ebsuesit e vet. Atje zhvilloheshin gara gjimnastikore, hedhje disku e shtize, vrapime, k%u00ebrcime, gara me kuaj, gara muzikore, mundje etj. Fituesit nderoheshin me nj%u00eb kuror%u00eb prej dege ulliri dhe priteshin gjithkund me nderime t%u00eb m%u00ebdha. Loj%u00ebrat olimpike ishin nj%u00eb fest%u00eb q%u00eb bashkonte t%u00eb gjith%u00eb helen%u00ebt dhe p%u00ebrs%u00ebriteshin nj%u00eb her%u00eb n%u00eb kat%u00ebr vjet.Grimc%u00eb historike21